ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΚΕΝΟ

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ «ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΩΙΚΟΥΣ»

ΚΕΙΜΕΝΩ:

Δημοκρίτω διαπορούντι… ει κώνος τέμνοιτο παρά την βάσιν επιπέδω, τι χρη διανοείσθαι τάς των τμημάτων επιφανείας, ίσας η άνισους γινομένας. “άνισοι μεν γάρ ούσαι τον κώνον ανώμαλον παρέξουσι, πολλάς άποχαράξεις λαμβάνοντα βαθμοειδείς και τραχύτητας. ίσων δ’ ουσών ίσα τμήματα έσται και φανείται το του κυλίνδρου πεπονθώς ο κώνος, εξ ίσων συγκείμενος και ουκ άνισων κύκλων, όπερ εστίν άτοπώτατον.”

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

ο Δημόκριτος απορούσε…: «αν ένας κώνος τέμνεται από επίπεδα παράλληλα προς τη βάση του, με ποιο τρόπο πρέπει να αντιληφθούμε τις επιφάνειες τις σχηματισμένες από τις τομές; Είναι ίσες ή άνισες; Αν είναι άνισες, θα φανεί ο κώνος α­νώμαλος, σαν να διαθέτει ένα πλήθος από βαθμιδω­τές εγκοπές και ανωμαλίες. Αν είναι ίσες, τότε και οι τομές θα είναι ίσες και ο κώνος θα φανεί να έχει τις ιδιότητες του κυλίνδρου, αφού θα αποτελείται από ίσους και όχι από άνισους κύκλους, πράγμα εντελώς άτοπο»…».

Αριστοτ., Περί ουρανού 306a2.6:

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Προς δε τούτοις ανάγκη μη πάν σώμα λέγειν διαιρετόν, αλλά μάχεσθαι ταις ακριβεστάταις επιστήμαις. αι μεν γαρ και το νοητόν λαμβάνουσι διαιρετόν, αι μαθηματικαί, οι δε ουδέ το αίσθητόν άπαν συγχωρουσί δια το βούλεσθαι σώζειν την υπόθεσιν. Άνάγκη γαρ όσοι σχήμα ποιούσιν εκάστου των στοιχείων και τούτω διορίζουσι τάς ουσίας αυτών, αδιαίρετα ποιείν αυτά. της γαρ πυραμίδος ή της σφαίρας διαιρεθείσης πως ουκ έσται το λειπόμενον σφαίρα ή πυραμίς. Ώστε ή το τού πυρός μέρος ου πυρ, αλλ’ έσται τι πρότερον του στοιχείου, δια το πάν είναι η στοιχείον ή εκστοιχείων. η ουχ άπαν σώμα διαιρετόν.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Αριστοτ., Περί ουρανού 306a2.6: «Επιπλέον, ανα­γκάζονται (οι Ατομικοί) να υποστηρίξουν ότι δεν είναι όλα τα σώματα διαιρετά και έτσι να έρθουν σε σύγκρουση με τις πιο ακριβείς επιστήμες. Γιατί αυ­τές, δηλαδή οι μαθηματικές επιστήμες, θεωρούν ότι μπορεί να διχοτομηθεί ακόμη και το νοητό, ενώ ε­κείνοι δεν επιτρέπουν να διχοτομηθεί ούτε καν το αισθητό στο σύνολο του, επειδή θέλουν να διασώσουν την υπόθεση τους. Γιατί όσοι αποδίδουν κάποιο σχήμα σε κάθε ένα από τα στοιχεία, και μέσω αυ­τού του σχήματος προσδιορίζουν την ουσία τους, αναγκάζονται να τα θεωρήσουν αδιαίρετα”. Γιατί αν διαιρεθεί με κάποιο τρόπο η σφαίρα ή η πυραμί­δα, αυτό που θα απομείνει δε θα είναι σφαίρα ή πυ­ραμίδα. Άρα, ή το μόριο της φωτιάς δεν είναι φω­τιά, αλλά θα είναι κάτι πιο στοιχειώδες από το στοιχείο, αφού το κάθε τι είναι στοιχείο η αποτελεί­ται από στοιχεία, ή αλλιώς δεν είναι διαιρετά όλα τα σώματα ».

ΚΕΙΜΕΝΟ:

ΦΙΛΟΠΟΝΟΣ, Σχόλια στο Περί ψυχής 344, 34 (Άριστοτ. 418b 20): Εμπεδοκλής ος έλεγεν απορρέον το φως σώμα ον εκ του φωτίζοντος σώματος γίνεσθαι πρώτον εν τω μεταξύ τόπω της τε γης και του ουρανού, είτα αφικνείσθαι προς ημάς, λανθάνειν δε την τοιαύτην αυτού κίνησιν δια την ταχύτητα.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ό Εμπεδοκλής έλεγε ότι το φως είναι σώμα πού απορρέει από ένα σώμα πού εκπέμπει φως και φθάνει πρώτα στον χώρο πού υπάρχει ανάμεσα στη γη και τον ουρανό, στη συνέχεια φθάνει σε μας, άλλα δεν καταλαβαίνουμε την κίνηση του αυτή εξαιτίας της ταχύτητας του.

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Πβ. Περί αισθήσεως και αισθητών 6, 446a 26: καθάπερ και ‘Εμπεδοκλής φησιν άφικνείσθαι πρότερον το από του ήλιου φως εις το μεταξύ, πριν προς την όψιν ή επί την γην.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Όπως ακριβώς λέει και ο Εμπεδοκλής, το φως, πού προέρχεται από τον ήλιο, φθάνει στον ενδιάμεσο χώρο, προτού φθάσει στην δράση μας η στη γη.

ΚΕΙΜΕΝΟ:

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Περί ψυχής Β 6, 418b 20: ουκ ορθώς Εμπεδοκλής ούδ’ ει τις άλλος ούτως ερηκεν, ώς φερομένου του φωτός και γιγνομένου ποτέ μεταξύ της γης και του περιέχοντος, ημάς δε λανθάνοντος… εν μικρώ μεν γαρ διαστήματι λάθοι αν, απ’ ανατολής δ’ επί δυσμάς το λανθάνειν μέγα λίαν το αίτημα

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Ούτε ο ‘Εμπεδοκλής ούτε όποιος άλλος, πού διατύπωσε την ίδια γνώμη, έχει δίκιο, όταν υποστηρίζει ότι το φως κινείται και φθάνει κάποια στιγμή ανάμεσα στη γη και σ’ αυτό που την περιβάλλει. άλλα εμείς δεν καταλαβαίνουμε αυτή την κίνηση… γιατί μπορεί για λίγο χρονικό διάστημα να μην το αντιληφθούμε, άλλα θα ήταν υπερβολικό να λέει κάποιος ότι δεν καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει άπό την ώρα πού ανατέλλει ό ήλιος μέχρι την ώρα πού δύει.

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Χ 46. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Φυσικά Α 4, 187a 20: οι δ’ εκ του ενός ενούσας τας εναντιότητας εκκρίνεσθαι, ώσπερ Αναξίμανδρος φησι και όσοι δ’ εν και πολλά φασιν είναι, ώσπερ Εμπεδοκλής και Αναξαγόρας. εκ του μείγματος γαρ και ούτοι εκκρίνουσι τάλλα. διαφέρουσι δ’ αλλήλων τω τον μεν περίοδον ποιείν τούτων, τον δ’ άπαξ, και τον μεν άπειρα τα τε όμοιομερή και ταναντία, τον δε τα καλούμενα στοιχεία.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Οι άλλοι πιστεύουν ότι οι αντιθέσεις απορρέουν μέσα από το Ένα, όπου ενυπάρχουν, όπως λέει ό Αναξίμανδρος και όσοι υποστηρίζουν ότι υπάρχουν Ένα και πολλά, όπως π.χ. ο Έμπεδοκλης κάί ο Αναξαγόρας- γιατί κι αυτοί εννοούν όλα τα άλλα όντα ως εκκρίσεις του (αρχικού) μείγματος, οί γνώμες τους όμως διαφέρουν κατά το ότι ο μεν ένας (Εμπεδοκλής) δέχεται ότι η αλλαγή αυτή γίνεται κατά περιόδους, ο δε (Αναξαγόρας δέχεται ότι αυτό έγινε) μια φορά. Επιπλέον ο ένας (ο Αναξαγόρας) δέχεται ότι είναι άπειρα τα ομοιομερή πράγματα όσο και αντίθετα τους, ενώ ό άλλος (ο Εμπεδοκλής) δέχεται ότι υπάρχουν μόνο αυτά που λέγονται στοιχεία.