14o Απόσπασμα: ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ “ΠΕΡΙ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ”

August 3, 2007 at 4:22 pm (Uncategorized) ()

KEIMENO Δημόκριτος ει γαρ διακριθείη καθ’ εν έκαστον, ει και κατά σχήμα διαφέροι, σταθμόν αν επί μεγέθει την φύσιν εχειν. ού μην άλλ’ εν γε τοις μεικτοίς κουφότερον μεν είναι το πλέον έχον κενόν, βαρύτερον δε το έλαττον. εν ενίοις μεν ούτως είρηκεν. εν άλλοις δε κουφόν είναι φησιν απλώς το λεπτόν. παραπλησίως δέ και περί σκληρού και μαλακού, σκληρόν μεν γαρ είναι το πυκνόν, μαλακόν δε το μανόν, και το μάλλον δέ και ήττον και μάλι­στα κατά λόγον. διαφέρειν δε τι την θέσιν και την έναπόληψιν των κενών του σκληρού και μαλακού και βαρέος και κούφου, διό σκληρότερον μεν είναι σίδηρον, βαρύτερον δε μόλυβδον τον μεν γαρ σίδηρον άνωμάλως συγκείσθαι και το κενόν έχειν πολλαχήι και κατά μεγάλα, πεπυκνώσθαι δε κατά ένια, απλώς δε πλέον έχειν κενόν. τον δέ μόλυβδον έλαττον έχοντα κενόν όμαλώς συγκείσθαι κατά πάν ομοίως. διό βαρύτερον μέν, μαλακώτερον δ’ είναι του σιδήρου. περί μεν {ούν} βαρέος και κούφου και σκληρού και μαλακού εν τούτοις αφορίζει. τών δέ άλλων αισθητών ουδενός είναι φύσιν, αλλά πάντα πάθη της αίσθήσεως αλλοιουμένης, εξ ης γίνεσθαι την φαντασίαν. ουδέ γάρ του ψυχρού και τού θερμού φύσιν υπάρχειν, άλλα το σχήμα μεταπίπτον έργάζεσθαι και τήν ημετέραν άλλοίωσιν. ο τι γάρ αν άθρουν ήι, τοΰτ’ ενισχύειν εκάστωι, το δ’ εις μακρά διανενεμημένον αναίσθητον είναι. σημείον δ’ ως ούκ εισί φύσει το μη ταύτα πάσι φαίνεσθαι τοις ζώιοις, αλλ’ δ ήμίν γλυκύ, τούτ’ άλλοις πικρόν και ετέροις οξύ και άλλοις δριμύ τοις δέ στρυφνόν, και τά άλλα δ’ ωσαύτως.


ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Κατά τον Δημόκριτο λοιπόν, το βαρύ διαφέρει από το ελαφρό κατά το μέγεθος γιατί, ακόμη κι αν μπορούσαμε να διακρίνουμε το κάθε [άτομο] χωριστά, το βάρος της ύλης τους θα ήταν πάλι συνάρτηση του μεγέθους τους, έστω κι αν διέφεραν στο σχήμα. Στα σύνθετα όμως [σώματα] πιο ελαφρό είναι εκείνο που περιέ­χει περισσότερο κενό, και πιο βαρύ εκείνο που περιέχει λιγότερο: να ποια εξήγηση έδωσε σ’ ορισμένα σημεία. Σ’ άλλα σημεία όμως δηλώνει ότι το ελαφρό είναι απλούστατα το λεπτό. Παραπλήσια μιλάει και για το σκληρό και το μαλακό: σκληρό είναι το πυκνό, και μαλακό είναι το αραιό, και ο μεγαλύτερος ή μικρότερος βαθμός τους ποικίλουν με την ίδια αναλογία. Η θέση [των ατόμων] και η κατανομή των κενών στο σκληρό και στο μαλακό από τη μια, στο βαρύ και στο ελαφρό από την άλλη, διαφέρουν. Γι’ αυτό, το σίδερο είναι σκληρότερο και το μολύβι βαρύτερο: το σίδερο έχει ακανόνιστη δομή και περιέχει μεγάλα κενά σε πολλά σημεία, αλλά σ’ ορι­σμένα άλλα σημεία είναι συμπαγές· συνολικά όμως περιέ­χει περισσότερο κενό. Αντίθετα, το μολύβι, επειδή περιέχει λιγότερο κενό, έχει κανονική δομή, ομοιόμορφη σ’ όλα του τα σημεία· γι’ αυτό είναι βαρύτερο, αλλά και μαλακότερο από το σίδερο. Μ’ αυτόν τον τρόπο προσ­διορίζει ο Δημόκριτος το βαρύ, το ελαφρό, το σκληρό και το μαλακό. Όσο για τα άλλα αισθητά, κανένα δεν υπάρχει εκ φύσεως, αλλά όλα είναι παθήματα της μεταβαλλόμενης αίσθησης, απ’ την οποία γεννιέται η αισθητή εικόνα [παράσταση]. Ούτε το ψυχρό και το θερμό υπάρχουν εκ φύσεως, αλλά η διαφορετική εντύπωση που έχουμε γι’ αυτά προκύπτει από τη μεταβολή και το μετασχηματισμό του σχήματος [των σωμάτων]· το αθρόο π.χ. γίνεται αισθητό στον καθένα, ενώ το διάχυτο σε μεγάλη έκταση δεν είναι αντιληπτό. Η ένδειξη ότι αυτά [τα αισθητά] δεν υπάρχουν εκ φύσεως, είναι το γεγονός ότι δεν φαίνονται ίδια σ’ όλα τα ζωντανά πλάσματα, αλλά αυτό που φαίνεται σε μας γλυκό, σ’ άλλους φαίνεται πικρό, σ’ άλλους ξινό, σ’ άλλους καυστικό, σ’ άλλους στυφό κ.ο.κ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: