ERWIN SCHRODINGER: “Η Φύση και οι Έλληνες”

November 18, 2007 at 4:36 pm (ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ) ()

Ο Ατομισμός του Δημόκριτου και ο ανταγωνισμός μεταξύ νόησης και αισθήσεων

Η πιο προοδευτική γνωσιοθεωρητική τοποθέτηση που συνάντη­σα στους στοχαστές της Αρχαιότητας, βρίσκεται διατυπωμένη με σαφήνεια, τουλάχιστον σε ένα από τα αποσπάσματα του Δημόκριτου. Αργότερα θα επιστρέψουμε σε αυτόν τον μεγάλο Ατο­μικό. Προς το παρόν, ας περιοριστούμε λέγοντας ότι πίστευε από­λυτα στη σκοπιμότητα της υλικής κοσμοθεώρησης στην οποία είχε καταλήξει, τόσο απόλυτα όσο και ένας Φυσικός της εποχής μας: στα στερεά, αμετάβλητα, μικροσκοπικά σωματίδια που κινούνται ευθύγραμμα μέσα στον κενό χώρο, συγκρούονται μεταξύ τους, ανακλώνται κ.λπ. και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, παράγουν όλη εκείνη την τεράστια πολλαπλότητα που παρατηρείται στον υλικό Κόσμο. Πί­στευε στην αναγωγή αυτής της απερίγραπτα πλούσιας πολλαπλότη­τας των φυσικών διεργασιών σε καθαρά γεωμετρικές εικόνες, και η πίστη του ήταν σωστή.Εκείνη την εποχή, η Θεωρητική Φυσική προηγείτο του πειράμα­τος που ήταν σχεδόν εντελώς άγνωστο, σε τέτοιο βαθμό όσο ποτέ άλλοτε, είτε πριν είτε μετά —ας μη μιλήσουμε για τη σημερινή επο­χή, που η Θεωρητική Φυσική ασθμαίνει πίσω από το πείραμα. Όμως παράλληλα, ο Δημόκριτος είχε συνειδητοποιήσει ότι αυτή η γυμνή, λογική εικόνα του Κόσμου, με την οποία είχε αντικαταστή­σει τον πραγματικό Κόσμο του φωτός και των χρωμάτων, των ήχων και της ευωδιάς, της γλυκύτητας, της πικρότητας και της ομορφιάς, στην πραγματικότητα δεν ήταν θεμελιωμένη παρά σε αυτές τις αι­σθητηριακές αντιλήψεις, οι οποίες προφανώς είχαν εξαφανιστεί απ’ αυτόν. Στο Απόσπασμα D125, που αναφέρεται από τον Γαληνό και ανακαλύφθηκε μόλις πριν από πενήντα χρόνια, ο Δημόκριτος εισά­γει τη νόηση (διάνοια) σε έναν ανταγωνισμό με τις αισθήσεις. Λέει η νόηση: “Φαινομενικό είναι το χρώμα, φαινομενική η γλυκύτητα, φαινομενική η πικρότητα, στην πραγματικότητα υπάρχουν μόνο άτομα και κενό”· και οι αισθήσεις απαντούν: “Καημένη νόηση, παίρνεις τα αποδεικτικά στοιχεία σου από εμάς και περιμένεις να μας νικήσεις με αυτά; Η νίκη σου είναι η ήττα σου”. Πράγματι, κα­νείς δε θα μπορούσε να το διατυπώσει πιο σύντομα και σαφέστερα.

Πολυάριθμα άλλα αποσπάσματα αυτού του μεγάλου στοχαστή, θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελέσουν αποσπάσματα από τον Καντ: πως τίποτε δεν γνωρίζουμε όπως αυτό είναι στην πραγματικό­τητα, ότι δεν γνωρίζουμε τίποτε αληθινά, πως η αλήθεια σκεπάζεται από βαθύ σκοτάδι, κ.λπ. Ο γυμνός σκεπτικισμός είναι μια εύκολη και άγονη υπόθεση. Όμως, ο σκεπτικισμός ενός άντρα που πλησία­σε την αλήθεια περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον πριν από αυτόν, και ο οποίος είχε σαφή επίγνωση των στενών ορίων των ίδιων των νοητικών κατασκευών του, είναι μεγαλειώδης και γόνιμος και όχι μόνο δεν μειώνει, αλλά διπλασιάζει την αξία των ανακαλύψεων του.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: