JEAN-PAUL DUMONT: “Η ΑΡΧΑΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ”, Το Βήμα-γνώση

December 19, 2007 at 8:46 pm (ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ) ()

Σε ηλικία 30 ετών o Επίκουρος αρχίζει να διδά­σκει στην Αθήνα, ενώ είχε ήδη ιδρύσει μία σχολή στη Μυτιλήνη, όπου και συνάντησε τον Έρμαρχο, κι άλλη μία στη Λάμψακο όπου γνώρισε τον Ιδομενέα, τον Πυθοκλή, τον Τιμοκράτη και κυρίως το Μητρόδωρο, που θα γινόταν ο πιο αγαπητός του μαθητής. Αγό­ρασε λοιπόν τον περίφημο «Κήπο», όπου παρέδιδε μαθήματα. Πεθαίνοντας το 270, άφησε στους μαθητές του την ανάμνηση ενός ανθρώπου γλυκού και πράου, αρκούντως ενάρετου ώστε να γιορτάσει πεθαίνοντας την ευτυχή μέρα που έμελλε να είναι η τελευταία της ζωής του, άφοβου μπροστά στον πόνο, αλλά και κα­τασυκοφαντημένου, γεγονός που σπίλωσε για αρκετό καιρό τη μνήμη του και υποκατέστησε την αληθινή φιλοσοφία του. Θα δούμε αργότερα τον Σενέκα να αποκηρύσσει μετά βδελυγμίας την κατάχρηση του ονόματος του από εκείνους που θέλησαν να καλύ­ψουν τη λαγνεία τους πίσω από τη φιλοσοφία του και να συμπεριληφθούν στις τάξεις των Επικούρειων.

Ο Επίκουρος θέλησε αρχικά να απαλλάξει τους ανθρώπους από θρησκευτικές δεισιδαιμονίες. Για να γλιτώσουμε από το φόβο που ξυπνά ο θάνατος και από τον τρόμο που μας εμπνέουν οι θεοί, αρκεί να λαμβάνουμε υπόψη από τον κόσμο μόνο όσα μας υπαγορεύουν να είμαστε οι εαυτοί μας όπως αυτά διέρχονται μέσα από τις αισθήσεις μας. Γιατί κρι­τήρια της αλήθειας είναι οι αισθήσεις, τα προαγγέλματα (οι σκέψεις που συνδέονται με προηγούμενες προσλαμβάνουσες) και τα αισθήματα (της ηδονής ή του πόνου). Η επιστήμη είναι το καλύτερο μέσο για να γλιτώσουμε από τους μάταιους φόβους και να επι­τύχουμε την απάθεια που είναι ίδιον του φιλοσόφου. Κατά συνέπεια, στο σύμπαν δεν υπάρχουν παρά δύο πράγματα: τα άτομα και το κενό. Ότι υπάρχει, είναι υλικό. Το ίδιο το κενό δεν είναι απαραίτητο παρά για την κίνηση των σωμάτων, καθώς αυτά δεν θα μπορούσαν να καταλάβουν χώρο ή να κινηθούν χωρίς το κενό. Τα άτομα πάλι, διαθέτουν ως εγγενείς ιδιότητες μόνο το βάρος, το μέγεθος και τη μορφή. Ενώ οι ιδιότητες των σωμάτων μεταβάλλονται, τα άτομα αντιθέτως δεν υπόκεινται στη μεταβολή: είναι το αδιάλυτον που απομένει μετά τη διάλυση, το ον που δεν αυξάνεται ούτε φθίνει, αυτό που αντέχει και αρκεί για να παραχθεί η ποικιλομορφία των σύνθε­των και φθαρτών όντων. Η ίδια η ψυχή δεν μπορεί να υπάρξει και να διαρκέσει χωρίς το σώμα, χωρίς μια έμβια μορφή· είναι κατ’ ανάγκην σωματική και κατά συνέπεια θνητή. Οι οσμές, οι ήχοι, το φως είναι επίσης σωματικά. Όταν στη διάρκεια της καταιγίδας πέφτει κεραυνός, πρώτα βλέπουμε την αστραπή κι ύστερα ακούμε τη βροντή, επειδή η ύλη που συστήνει την αστραπή είναι πιο λεπτοφυής από τα άτομα που αποτελούν τον ήχο. Από την πλαγιά ενός μακρινού λόφου πρώτα βλέπουμε την εικόνα του ξυλοκόπου, ενώ ο πνιχτός ήχος του τσεκουριού που πέφτει στο ξύλο αργεί να φτάσει στ’ αυτιά μας. Κατά τον ίδιο τρόπο, η πνευματική ουσία αποτελείται από μικρό­τερα άτομα, πιο λεία και στρογγυλεμένα. Δεν μπο­ρούμε να δούμε την ψυχή επειδή τα άτομα που την αποτελούν είναι μικροσκοπικά, πιο λεπτοφυή και πιο ευκίνητα από εκείνα που αποτελούν τα σύννεφα και τον καπνό, αφού κινούνται πιο γρήγορα και είναι πιο ευέλικτα.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: