43ο Απόσπασμα: Η “αναγκαιότητα” στην Ατομική Φιλοσοφία

December 26, 2007 at 10:33 am (Αποσπάσματα Προσωκρατικών) ()

Απόσπασμα 1, Κείμενο:

CICERO, De fato,17,39. omnia ita fato fieri, ut id fatum vim necessitatis adferret: in qua sententia D. Heraclitous, Empedocles, Aristoteles [Anagaxoras] fuit.

Απόσπασμα 1, Μετάφραση:

Όλα τα πράγματα είναι δημιουργήματα της μοίρας, με τρόπο που η μοίρα αυτή φέρνει τη δύναμη της αναγκαιότητας: αυτή είναι η γνώμη του Δημόκριτου, του Ηρακλείτου, του Εμπεδοκλή και του Αριστοτέλη.

Απόσπασμα 2, Κείμενο:

Αριστοτέλης, Περί ζώιων γενέσεως, Ε 8.789b 2. Δημόκριτος δε το ου ένεκα αφείς λέγειν, πάντα ανάγει εις ανάγκην οις χρήται η φύσις.

Απόσπασμα 2, Μετάφραση:

Ο Δημόκριτος παραλείπει να ασχοληθεί με την τελική αιτία και για αυτό ανάγει στην αναγκαιότητα όλους τους δρόμους της φύσης.

Απόσπασμα 3, Κείμενο:

ΑΕΤΙΟΣ, ο, π, Ι 26,2 (περί ουσίας ανάγκης) Δημόκριτος την αντιτυπίαν και φοράν και πληγήν της ύλης.

Απόσπασμα 3, Μετάφραση:

Αέτιος (για την φύση της αναγκαιότητας). Για τον Δημόκριτο, [αυτή συνίσταται] στην αντίσταση, στην κίνηση και στην ώθηση της ύλης.

Σχόλιο: Υπάρχει στα βιβλία των ατομικών φιλοσόφων αλλά και του Εμπεδοκλή και του Ηράκλειτου, μια λέξη με το όνομα “αναγκαιότητα”. Η ερμηνεία της λέξης αυτής έχει το εύρος της λέξης “μοίρα” όπως λέει ο Κικέρων. Όμως από την γενική και σχεδόν μεταφυσική έννοια “μοίρα” έως αυτό που λέει ο Αριστοτέλης “τελική αιτία”, υπάρχει μια φιλοσοφική απόσταση. Τι μπορεί να σήμαινε “αναγκαιότητα” λοιπόν στα κείμενα των προσωκρατικών φιλοσόφων και ειδικά των ατομικών φιλοσόφων;

Καταρχήν για να απαντήσουμε θα πρέπει να είχαμε στην διάθεση μας τα πρωτότυπα έργα των ατομικών φιλοσόφων με τις σημειώσεις και τους υπομνηματισμούς τους. Δεύτερον θα πρέπει να είχαμε όλη την εξελικτική πορεία μιας λέξης από τις διάφορες φιλοσοφικές σχολές της αρχαιότητας (Έφεσος, Ελέα, Πυθαγόρειοι, Άβδηρα κτλ). Τρίτον θα πρέπει να έχουμε όχι μόνο όλες τις εκλεπτύνσεις και βελτιώσεις που έκαναν οι σχολές αλλά και τις βελτιώσεις που έκαναν οι φιλόσοφοι των διαφόρων σχολών εσωτερικά σε κάθε σχολή π.χ Πόσο βελτίωσε την σημασία της λέξης η ατομική σχολή παραδίδοντας ο ένας δάσκαλος στον μαθητή του τη θεωρία (Λεύκιππος, Δημόκριτος, Ναυσιφάνης, Επίκουρος, Μητρόδωρος).

Μη έχοντας λοιπόν καμιά πρωτότυπη από τις παραπάνω πληροφορίες πάμε κατευθείαν στο απόσπασμα του Αέτιου ο οποίος έζησε τον 1ο αιώνα π.Χ και είχε στη διάθεση του όλα κείμενα όλων των φιλοσόφων και όλων των σχολών. Ο Αέτιος λοιπόν λέει ότι ο Δημόκριτος ανάγει την “αναγκαιότητα” σε κίνηση, αντίσταση και ώθηση της ύλης. Όπως περιμέναμε λοιπόν από έναν υλιστή φιλόσοφο, από έναν ατομικό φιλόσοφο αυτός δεν θα μπορούσε να δώσει άλλη ερμηνεία σε μια λέξη παρά ανάγοντας την σημασία της σε αλληλεπιδράσεις και καταστάσεις της μιας υλικής οντικής ουσίας.

Φυσικά ο Δημόκριτος θα είχε 1000 σελίδες πάνω και 1000 σελίδες κάτω από το σημείο όπου μιλάει για “την αντιτυπίαν και φοράν και πληγήν της ύλης” με λεπτομέρειες και τεχνικά στοιχεία της ατομικής θεωρίας, αλλά όλα αυτά τα κείμενα έχουν χαθεί.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: