E-βιβλιοθήκη-Αφιέρωμα: Η λησμονημένη επιστημονική επάνασταση της αρχαιότητας

February 22, 2008 at 8:43 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ) ()

Στο σημερινό ένθετο e-βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας (22/2/2008) υπάρχει πολυσέλιδο αφιέρωμα για τα νέα βιβλία σχετικά με την επιστημονική επανάσταση της αρχαιότητας:

Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΗΔΗ των REVIEL NETZ, WILLIAM NOEL εκδ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ τουG.E.R LLOYD, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

Η ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΗΣ ΓΗΣ του καθηγητή αστροφυσικού ΣΤΡΑΤΟ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ

Ακολουθεί απόσπασμα από συνέντευξη του κ. ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ στο περιοδικό:

Ποιος άραγε είναι πε­ρισσότερο αρμόδιος να μιλήσει για την επιστήμη της αρχαιότη­τας, ένας ιστορικός χω­ρίς επιστημονική παι­δεία ή ένας ανιστόρη­τος φυσικός επιστήμο­νας;

θέσαμε τα ερωτήματα μας στον αστροφυσικό Στράτο Θεοδοσίου, αναπληρωτή κα­θηγητή στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέα (συνήθως μαζί με τον Μάνο Δανέζη) πολλών αξιόλογων βιβλίων, στα οποία πρωταγωνιστικό κύριοι εισηγητές του ήταν οι Πυθαγόρειοι και ο Αρίσταρχος ο Σάμιος ήδη από τον 3ο π.Χ. αιώνα και όχι βέβαια οι νεότεροι Δυτικοί αστρονόμοι. Ωστόσο, το κοσμολογικό πρόβλημα δεν είναι ακόμα λυμένο. Η σύγκρουση κο­σμολογικών ιδεών συνεχίζε­ται μέχρι σήμερα και οι βα­σικές αστρονομικές μας γνώ­σεις, καθώς και οτι θεμελια­κές γνώσεις μας της σύγχρο­νης Φυσικής βασίζονται στις απόψεις των ανεπανάλη­πτων προσωκρατικών φιλο­σόφων, η επιστημονική σκέ­ψη των οποίων είναι ζώντα ρόλο έχει η ιστορία των επι­στημονικών ιδεών.

Μεγάλο μέρος του βι­βλίου σας Η εκθρόνιση της Γης επικεντρώνεται στην ε­ξέλιξη των κοομολογικών και αστρονομικών αντιλή­ψεων των αρχαίων Ελλή­νων. Με βάση τα όσα γνω­ρίζουμε σήμερα, ύστερα α­πό 2 χιλιετίες εντατικών ε­ρευνών, πόσο έχει συμβά­λει η αρχαία ελληνική επι­στήμη στη διαμόρφωση της σύγχρονης επιστήμης;

«Η εκθρόνιση της Γης ου­σιαστικά παρουσιάζει τη δια­πάλη των δύο κύριων συστη­μάτων εξήγησης του Κό­σμου, του γεωκεντρικού και του ηλιοκεντρικού. Αυτή η διαπάλη αποτέλεσε μια επι­στημονική διαμάχη η οποία είχε, ταυτόχρονα, τεράστιες θρησκευτικές, κοινωνικές, φιλοσοφικές αλλά και πολι­τικές προεκτάσεις. Σήμερα βέβαια ακολουθούμε το ηλιοκεντρικό σύστημα, που νή μέχρι σήμερα».

Δεδομένων των πενι­χρών παρατηρησιακών μέ­σων που διέθεταν οι αστρο­νόμοι και οι κοσμολόγοι της ελληνιστικής περιόδου, πώς εξηγεί ένας σύγχρονος αστροφυσικός τον πλούτο και την ακρίβεια των Θεω­ρητικών κατακτήσεων της «αρχαίας» επιστήμης;

«Η ιστορία της αστρονο­μίας Θεωρεί -βάσει βέβαια των όσων γνωρίζουμε σήμε­ρα- ότι οι αστρονόμοτ και οι κοσμολόγοι της ελληνιστι­κής περιόδου διέθεταν πενι­χρά παρατηρησιακά μέσα. Ωστόσο και καλές παρατηρή­σεις έκαναν και προχώρησαν κατά πολύ τη θεωρητική έ­ρευνα. Οι καλές αστρικές παρατηρήσεις τους δείχνουν ότι είχαν κάποια υποβοηθη­τικά όργανα και ήξεραν να τα χρησιμοποιούν. Εκεί ό­μως που διέπρεψαν ήταν στις ενορατικές ή, αν προτι­μάτε, στις θεωρητικές κατά κτήσεις τους στο χώρο τόσο της αστρονομίας όσο και των άλλων θετικών επιστημών.

Συνέλαβαν την έννοια του απείρου και τη θεωρία της βιολογικής εξέλιξης (Αναξί­μανδρος), την αέναη μεταβο­λή των όντων και της ύλης (Ηράκλειτος), την απειρία των Κόσμων (Μητρόδωρος, Επί­κουρος), τη δομή του ατόμου (Λεύκιππος, Δημόκριτος), την επ’ άπειρον διαιρετότητα της ύλης (Αναξαγόρας)· καθώς και κοσμολογικά μοντέλα που μας οδηγούν ακόμα και σε σύγχρονες θεωρίες της αστρο­φυσικής, όπως η πληθωριστι­κή θεωρία».

Ο διάσημος Ιταλός ιστο­ρικός της επιστήμης Lucio Russo στο βιβλίο του Η Λη­σμονημένη επανάσταση υποστηρίζει, με πλήθος επι­χειρημάτων, την «αιρετική» άποψη ότι η νεότερη επιστή­μη δεν γεννήθηκε στη Λύση κατά τον 17ο αιώνα αλλά, α­ντίθετα, στη Μεγάλη Ελλά­δα των ελληνιστικών χρό­νων, τον 3ο αιώνα π.Χ. Αν αυτό αληθεύει, πώς εξηγεί­ται μια τόσο εξόφθαλμη πα­ραχάραξη της αλήθειας σχε­τικά με την ιστορία της επι­στήμης; Και γιατί εμείς οι Έλληνες την αποδεχόμαστε αδιαμαρτύρητα και την υιο­θετούμε επίσημα στα διδα­κτικά μας βιβλία;

«Όχι μόνο ο Lucio Russo αλλά και εμείς σε όλα τα βι­βλία μας υποστηρίζουμε ότι η πραγματική επανάσταση ιης επιστήμης δεν έγινε στη Δύ­ση κατά τον 17ο αιώνα, αλλά άρχισε στην Ιωνία τον 6ο αιώ­να π.Χ., τότε που διαχωρίστη­κε ο μύθος από τον λόγο, και ολοκληρώθηκε κατά τους ελ­ληνιστικούς χρόνους, τον 3ο αιώνα π.Χ. Αυτή η επανάστα­ση, όμως, δεν είχε συνέχεια ούτε από τη στρατοκρατική Ρώμη ούτε από το θεοκρατικό Βυζάντιο. Μη σας πω δε, ότι δεν είναι λησμονημένη επα­νάσταση, αλλά ότι “έπρεπε” να λησμονηθεί! Πώς αλλιώς θα καρπίονονταν τις επιστημο­νικές επιτεύξεις του αρχαίου ελληνικού πνεύματος οι λο­γοκλόποι και οι αντιγραφείς του; Στη Δύση, κατά τον 17ο αιώνα, έγινε απλώς μια ρήξη των λογίων προς τις ασφυκτι­κές απόψεις του αριστοτελισμού.

Μάλιστα, για να ακριβολο­γούμε, η πραγματική επανά­σταση στην επιστήμη και την τεχνολογία, όπως ακριβώς τις εννοούμε σήμερα, έγινε μόνο κατά τον 19ο αιώνα.

Όσον αφορά την παραχάραξη της αλήθειας, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι πρώτοι κα­θηγητές στο ελεύθερο ελλη­νικό κράτος ήταν εξ Εσπερίας ορμώμενοι. Αυτά σπούδασαν, αυτά δίδαξαν, αυτά έμαθαν οι επίγονοι και μαθητές τους και αυτά οι ίδιοι συνέχισαν να δι­δάσκουν. Σήμερα, τα πάντα έ­χουν αλλάξει και σε μας έ­γκειται να δείξουμε την αλή­θεια στην ιστορία της επιστή­μης και να περάσει αυτή η α­λήθεια στα διδακτικά μας βι­βλία. Από ποιους περιμένου­με να το κάνουν, από τους γεί­τονες μας;».

Γιατί όμως, κατά τη γνώ­μη σας, αυτή η μεγάλη ελ­ληνιστική επανάσταση στον χώρο των θετικών επιστημών δεν βρήκε ισάξιους συνεχι­στές στη Ρώμη, το Βυζάντιο και τον Μεσαιωνικό Δυτικό πολιτισμό; Κοντολογίς, για­τί χρειάστηκαν πάνω από2.000 χρόνια για να «ανακα­λύψουν» εκ νέου τις μεθοδο­λογικές αρχές και τις τεχνο­λογικές δυνατότητες της ελ­ληνιστικής επιστήμης;

«Είναι αδιαμφισβήτητο γε­γονός ότι η μεγάλη ελληνιστι­κή επανάσταση στο χώρο των θετικών επιστημών δεν βρήκε ισάξιους συνεχιστές στη Ρώ­μη, το Βυζάντιο και τον Με­σαιωνικό Δυτικό πολιτισμό για διάφορους λόγους. Το πρακτικό και στρατοκρατικό πνεύμα της Ρώμης δεν ενδια­φερόταν για τα επιτεύγματα της επιστήμης αλλά για βρα­χυπρόθεσμα τεχνικά αποτελέ­σματα,. Αυτό πάει να πει ότι α­πομακρύνθηκε από τη βασική έρευνα, που είναι ο αρωγός της τεχνολογίας. Το ίδιο λά­θος κάνει σήμερα η σύγχρονη Ελλάδα, αλλά ποιος ακούει…

Το Βυζάντιο, στην προσπά­θεια του ενιαίου θρησκευτικού δόγματος, εξαφάνισε τις Σχο­λές, τους ιδιοφυείς δασκάλους και τα ελεύθερα πνεύματα. Επόμενο ήταν η θετική γνώ­ση να λησμονηθεί, ενώ αντί­θετα άκμασαν οι θεολογικές σπουδές. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν και στιβαροί λόγιοι που κράτησαν αναμμέ­νη τη δάδα των θετικών επι­στημών -μια έρευνα που αυτή την περίοδο μας απασχολεί ι­διαίτερα.

Τέλος, ο Μεσαιωνικός Δυτι­κός πολιτισμός, απορροφημέ­νος και δοσμένος στην αριστο­τελική αυθεντία, δεν καλ­λιέργησε ούτε την αυτενέργεια ούτε την παραγωγική έρευνα. Έτσι, πέρασαν περίπου 20 αιώ­νες. .. Αλλά ευτυχώς οι αρχαί­οι Έλληνες ήταν πάλι εκεί. Οι Δυτικοί γνώρισαν, κυρίως από τις αραβικές μεταφράσεις τους, την αρχαιοελληνική ε­πιστημονική σκέψη και μ’ αυ­τήν ως αφετηρία θεμελίωσαν ότι σήμερα αποκαλούμε “ευ­ρωπαϊκό” πολιτισμό».

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: