51o Απόσπασμα: Ο Επίκουρος για την έννοια του “χρόνου”

February 25, 2008 at 5:52 pm (Αποσπάσματα Προσωκρατικών) ()

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ: «ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΗΡΟΔΟΤΟΝ» 72-73

ΚΕΙΜΕΝΟ:

<Και μην και τόδε γε δει προσκατανοήσαι σφοδρώς. τον γαρ δη χρόνον ον ζητητέον ώσπερ και τα λοιπά, όσα εν υποκειμένω ζητούμεν ανάγοντες επί τας βλεπομένας παρ’ ημίν αυτοίς προλήψεις*, αλλ’ αυτό το ενάργημα*, καθ’ ο τον πολύν ή ολίγον χρόνον αναφωνούμεν, συγγενικώς τούτο περιφέροντες, αναλογιστεον. και ούτε διαλέκτους ως βελτίους μεταληπτέον, αλλ’ αυταίς ταίς υπαρχούσαις κατ’ αύτου χρηστέον, ούτε άλλο τι κατ’ αυτού κατηγορητέον, ως την αυτήν ουσίαν έχοντος τω ιδιώματι τούτω και γαρ τούτο ποιούσι τίνες—, αλλά μόνον ω σνμπλέκομεν το ίδιον τούτο και παραμετρούμεν, μάλιστα επιλογιστέον. και γαρ τούτο ούκ αποδείξεως προσδείται αλλ’ επιλογισμού, οτι ταις ημέραις και ταις νύξι συμπλέ­κομεν και τοις τούτων μέρεσιν, ωσαύτως δε και τοις πάθεσι και ταις απαθείαις, και κινήσεσι και στάσεσιν, ιδιόν τι σύμπτωμα* περί ταύτα πάλιν αυτό τούτο εννοούντες, καθ’ ο χρόνον ονομάζομεν. (φησί δε τουτο και εν τη δευτέρα Περί φύσεως* και εν τη Μεγάλη επιτομή*.)

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Επιπλέον, όμως, πρέπει, και αυτό το ζήτημα προσεκτι­κά να κατανοήσουμε. Γιατί τον χρόνο δεν πρέπει να τον ερευνήσουμε όπως τα άλλα ζητήματα, όσα ερευνούμε σε υποκειμενικές έννοιες, ανάγοντας τον σε έννοιες που έχουν σχηματισθεί από πριν αλλά να τον συσχετίσουμε περισσό­τερο με την ενάργεια που μας κάνει να μιλάμε για μικρή ή μεγάλη χρονική διάρκεια, αφού ανάγουμε στην ίδια έννοια τις δύο καταστάσεις. Ούτε να χρησιμοποιήσουμε όρους λαϊκούς ως καλύτερους αλλά να χρησιμοποιούμε τις λέξεις που υπάρχουν, ούτε να του αποδίδουμε άλλα γνωρίσματα σαν να έχει την ίδια ουσία με αυτή που περιέχεται στην κυριολεκτική σημασία του όρου χρόνος (γιατί αυτό κάνουν μερικοί). Πολύ περισσότερο πρέπει να σκεφτούμε με τι συνδέουμε την ιδιότητα αυτή και με τι την μετρούμε. Γιατί και αυτό δεν έχει ανάγκη πρόσθετης απόδειξης αλλά λίγης σκέψης, επειδή συνδέουμε τις ημέρες και τις νύχτες και τις υποδιαιρέσεις τους (με την έννοια του χρόνου), κατά τον ίδιο τρόπο δε και με τα συναισθήματα και με την ηρεμία της ψυχής και με τις κινήσεις και τις στάσεις, αφού παρατηρούμε σε αυτά πάλι το ίδιο σύμπτωμα (χαρακτηριστικό) σύμφωνα με το οποίο μιλάμε για χρόνο. [ Τούτο δε το αναφέρει, και στο δεύτερο βιβλίο (του έργου του) «Περί Φύσεως» και στη «Μεγάλη Επίτομη».]

* Πρόληψη, Ενάργημα, Σύμπτωμα: Όροι της Επικούρειας Φιλοσοφίας που χωρίς αυτούς δεν είναι κατανοητό το απόσπασμα. Ουσιαστικά για τον Επίκουρο, ο “χρόνος” είναι “σύμπτωμα” του όντος (δηλαδή των ατόμων και του κενού), ή καλύτερα σύμφωνα με τον σχολιαστή του Κάκτου, “σύμπτωμα συμπτωμάτων” του όντος. Δεν έχει δική του, αυτόνομη, ύπαρξη ή ουσία και δεν νοείται χωρίς την ύλη! Στις προηγούμενες παραγράφους αναλύεται αρκετά καλά από τον Επίκουρο, η έννοια του “συμπτώματος” και του “συμβεβηκότος”.

* “Περί Φύσεως” και “Μεγάλη Επιτομή”: Χαμένα έργα του μεγάλου ορθολογιστή, υλιστή φιλόσοφου και επιστήμονα, Επίκουρου. Μόνο το “Περι Φύσεως” αποτελούνταν από 36 τόμους! Χάθηκαν όλα μαζί με τα υπόλοιπα έργα των υλιστών και ορθολογιστών της αρχαιότητας και σώθηκαν η “Ατλαντίδα” και το “Συμπόσιο”.

Η “Επιστολή προς Επίκουρον” είναι επιτομή του έργου “Περί Φύσεως” και διατίθεται από τις εκδόσεις Κάκτος με τα άπαντα του Επίκουρου.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: