53ο Απόσπ:’Ενα-ένα μάζεψαν τα βιβλία του Πρωταγόρα οι “δημοκράτες” και τα έκαψαν

March 18, 2008 at 5:38 pm (Αποσπάσματα Προσωκρατικών) ()

ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΛΑΕΡΤΙΟΣ ΙΧ 50-56

ΚΕΙΜΕΝΟ:
και πρώτος έφη δύο λόγους είναι περί παντός πράγματος αντικείμενους αλλήλοις. οίς και συνηρώτα, πρώτος τούτο πράξας. αλλά και ηρξατό που τούτον τον τρόπον. “πάντων … εστίν”. ελεγέ τε μηδέν είναι ψυχήν παρά τάς αισθήσεις, καθά και Πλάτων φησίν εν Θεαιτήτω, και πάντα είναι αληθή. και αλλαχού δε τούτον ήρξατο τον τρόπον. “περί μεν θεών ούκ έχω ειδέναι ουθ’ ώς είοίν … άνθρωπου”.

δια ταύτην δε την αρχήν του συγγράμματος εξεβλήθη προς Αθηναίων, και τα βιβλία αυτού κατέκαυσαν εν τη άγορα ύπο κήρυκι αναλεξάμενοι παρ’ εκάστου των κεκτημένων. ούτος πρώτος μισθόν εισεπράξατο μνας εκατόν και πρώτος μέρη χρόνου διώρισε και καιρού δύναμιν εξέθετο και λόγων αγώνας εποιήσατο και σοφίσματα τοις πραγματολογούσι προσήγαγε. και την διάνοιαν αφείς προς τούνομα διελέχθη και το νυν επιπόλαιον γένος των εριστικών εγέννησεν “ίνα και Τιμών φησι περί αυτού “Πρωταγόρης τ’ έπίμεικτος εριζέμενα ευ ειδώς”.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Ακόμα λένε ότι ό Πρωταγόρας ήταν ό πρώτος πού υποστήριζε πώς “για κάθε πράγμα υπάρχουν δύο γνώμες, αντίθετες μεταξύ τους”, και χρησιμοποιώντας και τις δύο συγκροτούσε επιχειρήματα- ήταν ο πρώτος πού το έκανε αυτό. Λέγεται επιπλέον ότι σε κάποιο έργο του άρχιζε με την έξης φράση: «για όλα τα πράγματα μέτρο είναι ο άνθρωπος, για όσα υπάρχουν, ότι υπάρχουν και για όσα δεν υπάρχουν, ότι δεν υπάρχουν». Υποστήριζε ακόμα ότι ή ψυχή δεν είναι τίποτε, αν τη χωρίσουμε από τις αισθήσεις, όπως αναφέρει ό Πλάτων στον «Θεαίτητο», και ότι όλα είναι αληθινά. Σε ένα άλλο έργο του πάλι άρχιζε με την εξής φράση: «Όσον αφορά τους θεούς δεν γνωρίζω τίποτε ούτε ότι υπάρχουν ούτε ότι δεν υπάρχουν, ούτε ποια μορφή έχουν, γιατί είναι πολλά αυτά που εμποδίζουν να τους γνωρίσουμε. Από το ένα μέρος δηλαδή το άδηλον του θέματος και από το άλλο, επειδή ή ζωή του ανθρώπου είναι πολύ σύντομη»

Για αυτήν ακριβώς την αρχική φράση του βιβλίου του οι Αθηναίοι τον έδιωξαν από την πόλη τους και στη συνέχεια έκαψαν τα βιβλία του στην αγορά, αφού έβγαλαν κήρυκα και τα συγκέντρωσαν ένα-ένα από αυτούς που τα είχαν. Ο Πρωταγόρας ήταν ό πρώτος πού πήρε αμοιβή εκατό μνες για τα μαθήματα του. πρώτος αυτός, επίσης, διέκρινε τους χρόνους του ρήματος και εξήγησε τη σημασία της «καίριας στιγμής» [καιρός], ακόμη καθιέρωσε τους αγώνες λόγων και έμαθε σοφιστικά τεχνάσματα σ’ όσους εμπλέκονταν σε λογομαχίες. Επιπλέον, παραβλέποντας τη σημασία των λέξεων, μεταχειριζόταν στις συζητήσεις του μόνο λέξεις κενές περιεχομένου, κι έτσι έγινε αφορμή να δημιουργηθεί το τωρινό επιπόλαιο συνάφι των λογοκόπων [εριστικών). Απ’ αυτό βρήκε αφορμή ό σιλλογράφος Τίμων (ο Φλιάσιος) να πει γι’ αυτόν: “Ο Πρωταγόρας ο ανακατωσούρας, ξέρει καλά την τέχνη να καυγαδίζει».

3 Comments

  1. Κρείτων Κουσουράτος said,

    Συγνώμη, αλλά εδώ έχω τις αντιρρήσεις μου. Η είδηση περί καύσης των βιβλίων του Πρωταγόρα αμφισβητείται από την ακαδημαϊκή κοινότητα (C.W. Müller). Το κυρίως επιχείρημα είναι πως καύση βιβλίων έχουμε κατά τη ρωμαϊκή εποχή, αλλά όχι στην κλασική Αθήνα. Έτσι τουλάχιστον αναφέρεται στο βιβλίο «Η Αρχαία Σοφιστική» (τα σωζόμενα αποσπάσματα) σε επιμέλεια Ν. Σκουτερόπουλου.

    Πάντως, διαβάζοντας το συγκεκριμένο βιβλίο, λάτρεψα τον Πρωταγόρα, το Λυκόφρωνα και τον Αντιφώντα!

  2. atomakaikeno said,

    Οι πληροφορίες του Διογένη Λαέρτιου θα ήταν παντελώς αναξιόπιστες αν είχαν σωθεί ακέραια τα βιβλία των ανθρώπων για τους οποίους μιλάει. Όμως η διάσωση ακέραιων βιβλίων μόνο μιας-δυό από τις αρχαίες σχολές, και μάλιστα των σχολών έκεινων που ήταν σαφώς αντιεπιστημονικές και ανορθολογικές, είναι σημάδι ότι υπάρχει πιθανότητα να έχουν συμβεί τέτοια “ξεκαθαρίσματα” ήδη από την αρχαία εποχή.
    Εκτός και αν, για να διασώσουμε την εικόνα που έχουμε για τους Αθηναίους, βαφτίσουμε κάθε πληροφορία αναξίοπιστη, όπως την δίωξη του Αναξαγόρα από τους αρχαίους ταλιμπάν, και θεωρήσουμε αντιθέτως, αξιόπιστη και σοβαρή κάθε σαχλαμάρα που έγραψαν οι ιδεαλιστές, όπως η Ατλαντίδα.
    Πριν φτάσουμε στους χριστιανούς, τους Άραβες και την βιβλιοθήκη της Αλέξανδρειας, πρέπει να δούμε τι έγινε την περίοδο περίπου εκείνη που οι Αθηναίοι προσπάθησαν να υποδουλώσουν τους ελεύθερους έλληνες. Μήπως εκτός από την υποδούλωση με τα όπλα είχαν και κάποιο ευρύτερο πρόγραμμα καταστροφής κάθε ορθολογικής και υλιστικής σχολής σκέψης.
    Αλλιώς δεν μπορώ να καταλάβω πως σώθηκαν χιλιάδες σελίδες της Ιλιάδας και της Οδύσσειας και δεν σώθηκε ούτε μισή σελίδα από το βιβλίο του Ηράκλειτου, αυτό που διάβασε ο Σωκράτης και δεν κατάλαβε τίποτα. Και παραδόξως, ότι γράφεται πως μίσησαν ή δεν καταλάβαν αυτοί οι ιδεαλιστές της Αρχαίας Αθήνας, διακριτικά εξαφανίζεται από το προσκήνιο. Όπως επίσης εξαφανίζεται ή λογοκρίνεται κάθε τι που μισο-καταλάβαν ή διέστρεψαν όπως οι διδαχές του Πυθαγόρα και του Παρμενίδη.
    π.χ στον διάλογο “Παρμενίδης” ο Πλάτωνας βάζει το Παρμενίδη να παίρνει και να κάνει το Ον κομμάτακια, ενώ ως έργο του Παρμενίδη έχει σωθεί ένα ποιηματάκι. Είναι δυνατόν η φιλοσοφία του Παρμενίδη να είναι ένα ανάπηρο ποιηματάκι; Εγώ θέλω όλα τα βιβλία, όλες τις σημείωσεις, όλες τις παραδόσεις, ακόμα και τα πρόχειρα, ακόμα και τις αποδείξεις από το καθαρίστηριο. Εγώ ο ορθολογιστής θα αποφασίσω τι είπε ο Παρμενίδης, όχι ο συγγραφέας της Ατλαντίδας.

  3. ο θειος Ισιδωρος said,

    Η εκτιμηση μου ειναι οτι απο…ξεκαθαρισματα αλλο τιποτα στην κλασικη Αθηνα.
    Και ηταν “λογικο”: οι σοφιστες εφερναν τα πανω κατω με τις αποψεις τους που στρεφονταν κατα της ηθικης αντιληψης των ιδεαλιστων, οι οποιοι εκτος των αλλων αποτελουσαν την καθεστηκυια διανοηση και ως εκ τουτου ειχαν κατα βαση αγαστες σχεσεις με τη πολιτικη εξουσια.
    Η Ηλιαδα και Οδυσσεια ειναι εμφορτες απο μεταφυσικες ιδεοληψιες, κουβαλωντας στ΄αμπαρια τους μυθους και θρυλους περι της θειας προνοιας και του καθορισμου των ανθρωπινων υποθεσεων και των φυσικων φαινομενων απο τους θεους. Πιστοποιουσαν την υπαρξη του “κατω κοσμου” (Αδη) κι ενα σωρο αλλων ιδεαλιστικων προληψεων που συνιστουσαν την κοινωνικη ηθικη της εποχης.
    Το εργο του Πλατωνα και του Αριστοτελη (σεμεγαλο βαθμο) επισης!
    Γιαυτο και σωθηκε ο κυριος ογκος τους.
    Αντιθετως οι ορθολογιστες αποτελουσαν απειλη για την κοινωνικη ηθικη και αντιληψη.
    Γιαυτο και δεν σωθηκε το εργο τους, ενω ταυτοχρονως δεν ειναι τυχαιο πως οτι γνωριζουμε γι αυτους προερχεται κυριως απο τους επικριτες τους.
    Οι φιλοσοφικες θεσεις του Επικουρου π.χ. πολεμηθηκαν με τον πιο βρωμικο τροπο και καθε ειδους διαβολη απο τους συγχρονους του οι οποιοι του προσηψαν απο ανηθικοτητα και ακολασια, μεχρι …ρηχοτητα στη σκεψη του και …καλοπεραση.
    Φυσικα το προβλημα τους η υλιστικη φιλοσοφια του: οι θεσεις του περι αδυναμιας των θεων να καθοριζουν τις τυχες των ανθρωπων, οτι η …ψυχη ειναι υλη, το οντογνωσιολογικο του συστημα (αισθησιοκρατικο), οι αποψεις του περι ηδονων στη ζωη κλπ. Γενικα η νατουραλιστικη του θεωρηση!
    Ειναι επισης χαρακτηριστικο της αποστασης που τηρουσε ο επικουρισμος απο το κρατος, το γεγονος πως οταν -κατα τους πρωτους χρονους της Ρωμαϊκης επικρατησης- η πολιτεια της Αθηνας αποφασισε να στειλει αντιπροσωπειες σχολων να εγκατασταθουν στην Ρωμη, ο ΚΗΠΟΣ αρνηθηκε και πηγε μονος του (αυτονομα) ενα χρονο αργοτερα.

    Ειναι εντυπωσιακο για μια μεγαλη σχολη που λειτουργησε για 700 περιπου χρονια να μην σωζονται εργα της παρα μονο ελαχιστα σπαραγματα σε αντιθεση με τις αλλες αντιπαλες σχολες!
    Και φυσικα μαλλον κλινω προς την αποψη του atomakaikeno: (ο αφανισμος τους μπορει να εχει σαν κυριο πρωταγωνιστη το χριστιανισμο αλλα και) ο προγενεστερος του ιδεαλισμος …κατι ξερει για τον φονο !

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: