55ο Απόσπασμα: Το Μανιφέστο του Αρχαίου Ελληνικού Ορθολογισμού

March 29, 2008 at 6:58 pm (Αποσπάσματα Προσωκρατικών) ()

Για όσους ισχυρίζονται ότι στην αρχαία Ελλάδα δεν υπήρχαν Ορθολογιστές και Θετικιστές. Η “όλη πραγματεία” που αναφέρει προς το τέλος, είναι το κατεστραμμένο και χαμένο, 36 τόμων, έργο του Επίκουρου “ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ”. Το ποιοι το καταστρέψανε γιατί δεν θα ήθελαν να υπάρχει έναν τέτοιο επιστημονικό και φιλοσοφικό έργο, προκύπτει άβιαστα από το κείμενο.

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΑΠΑΝΤΑ – ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΚΤΟΣ: «ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΗΡΟΔΟΤΟΝ» 78-83

KEIMENO:

Και μην και την υπέρ των κυριωτάτων αιτίαν εξακριβώσαι φυσιολογίας έργον είναι δει νομίζειν, και το μακάριον εν τη περί μετεώρων γνώσει ενταύθα πεπτωκέναι και εν τω τίνες φύσεις αι θεωρούμεναι κατά τα μετέωρα ταυτί, και όσα συγγενή προς την εις τούτο ακρίβειαν. έτι τε ου το πλεοναχώς εν τοις τοιούτοις είναι και το ενδεχόμενον και άλλως πως έχειν, αλλ’ απλώς μη είναι εν αφθάρτω και μακαρία φύσει των διάκρισιν υποβαλλόντων ή τάραχον μηθέν. Και τούτο καταλαβείν τη διανοία έστιν απλώς είναι. το δ’ εν τη ιστορία πεπτωκός της δύσεως και ανατολής και τροπής και εκλείψεως και όσα συγγενή τούτοις μηθέν έτι προς το μακάριον της γνώσεως συντείνειν, αλλ’ ομοίως τους φόβους έχειν τους ταύτα κατειδότας, τίνες δ’ αι φύσεις αγνοούντας και τίνες αι κυριώταται αιτίαι, και ει μη προσήδεσαν ταυτα. τάχα δε και πλείους, όταν το θάμβος εκ της τούτων προσκατανοήσεως μη δύνηται την λύσιν λαμβάνειν κατά την περί των κυριωτάτων οικονομίαν. διό δη και πλείους αιτίας ευρίσκομεν τροπών και δύσεων και ανατολών και εκλείψεων και των τοιουτοτρόπων ώσπερ και εν τοις κατά μέρος γινομένοις, και ου δει νομίζειν την υπέρ τούτων χρείαν ακρίβειαν μη απειληφέναι, όση προς το ατάραχον και μακάριον ημών συντείνει, ώστε παραθεωρούντας ποσαχώς παρ’ ημίν το όμοιον γίνεται, αιτιολογητέον υπέρ τε των μετεώρων και παντός του αδήλου, καταφρονούντας των ούτε < το > μοναχώς έχον ή γινόμενον γνωριζόντων ούτε το πλεοναχώς συμβαίνον, την εκ των αποστημάτων φαντασίαν παριδόντων, έτι τε αγνοούντων και εν ποίοις ουκ εστίν αταρακτήσαι <και εν ποίοις ομοίως αταρακτήσαι>. αν ούν οιώμεθα και ωδί πως ενδεχόμενον αυτό γίνεσθαι [και εν ποίοις ομοίως αταρακτήσαι], αυτό το ότι πλεοναχώς γίνεται γνωρίζοντες, ώσπερ καν ότι ωδί πως γίνεται ειδώμεν, αταρακτήσομεν.

Έπι δε τούτοις όλως άπασιν εκείνο δει κατανοείν, ότι τάραχος ο κυριώτατος ταις ανθρωπίναις ψυχαίς γίνεται εν τω ταύτα μακάριά τε δοξάζειν < είναι > και άφθαρτα και υπεναντίας έχειν τούτοις άμα βουλήσεις και πράξεις και αιτίας, και εν τω αιώνιών τι δεινόν ή προσδοκάν ή υποπτεύειν κατά τους μύθους, είτε και αυτήν την αναισθησίαν την εν τω τεθνάναι φοβούμενους ώσπερ ούσαν κατ’ αυτούς, και εν τω μη δόξαις ταύτα πάσχειν αλλ’ αλόγω γε τίνι παραστάσει, όθεν μη ορίζοντας το δεινόν την ίσην ή και επιτεταμένην ταραχήν λαμβάνειν τω ει και εδόξαζον ταύτα.

ή δε αταραξία τω τούτων πάντων απολελύσθαι και συνεχή μνήμην έχειν των όλων και κυριωτάτων. Όθεν τοις πάθεσι προσεκτέον τοις παρούσι και ταις αισθήσεσι, κατά μεν το κοινόν ταις κοιναίς, κατά δε το ίδιον ταις ιδίαις, και πάση τη παρούση καθ’ έκαστον των κριτηρίων ενάργεια. αν γάρ τούτοις προσέχωμεν, το όθεν ο τάραχος και ο φόβος εγίνετο εξαιτιολογήσομεν ορθώς και απολύσομεν, υπέρ τε μετεώρων αιτιολογούντες και των λοιπών των αεί παρεμπιπτόντων, όσα φοβεί τους λοιπούς εσχάτως.

Ταύτα σοι, ώ Ηρόδοτε, έστι κεφαλαιωδέστατα νπέρ της των όλων φύσεως επιτετμημένα. ώστ’ εάν γένηται ούτος ο λόγος δυνατός κατασχεθείς μετ’ ακριβείας, οίμαι, εάν μη και προς άπαντα βαδίση τις των κατά μέρος ακριβωμάτων, ασύμβλητον αυτόν προς τους λοιπούς ανθρώπους αδρότητα λήψεσθαι. και γάρ και καθαρά άφ’ εαυτού ποιήσει πολλά των κατά μέρος εξακριβουμένων κατά την όλην πραγματείαν ημίν, και αυτά ταύτα εν μνήμη τιθέμενα συνεχώς βοηθήσει, τοιαύτα γάρ έστιν, ώστε και τους κατά μέρος ήδη εξακριβούντας ικανώς ή και τελείως, εις τας τοιαύτας αναλύοντας επιβολάς τας πλείστας των περιοδειών υπέρ της όλης φύσεως ποιείσθαι. όσοι δε μη παντελώς αυτών των αποτελουμένων εισίν, εκ τούτων και κατά τον άνευ φθόγγων τρόπον την άμα νοήματι περίοδον των κυριωτάτων προς γαληνισμόν ποιούνται.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Και επίσης πρέπει να πιστεύουμε ότι το έργο της φυσικής επιστήμης είναι και το να φτάσουμε σε μια ακριβή γνώση σχετικά με την αιτία των ουρανίων φαινομένων. Επίσης να έχουμε υπ’ όψη μας ότι και η μακαριότητα από αυτό εξαρτάται και ότι επίσης έργο της φυσικής επιστήμης είναι να γνωρίσει το πώς είναι στην πραγματικότητα τα ουράνια σώματα και κάθε τι που συμβάλλει στην ακριβή γνώση από αυτή την άποψη (για την εξασφάλιση δηλ. της μακαριότητας). Επίσης, ότι δεν έχει σημασία η πολλαπλότητα των αιτίων και το ενδεχόμενο πως μπορεί να είναι αλλιώς, και ότι τίποτα απ’ όσα προκαλούν αμφιβολία ή ταραχή δεν μπορεί να σχετίζεται με τη μακάρια και άφθαρτη φύση.

Και τούτο είναι απλό στη διάνοια μας να το αντιληφθεί. Όσα, όμως, εμπίπτουν στην εξέταση των ανατολών, των δύσεων, τον τροπών, των εκλείψεων και όλων όσων είναι παρόμοια μ’ αυτά, δεν συντείνουν καθόλου στην μακαριότητα που προκαλεί η γνώση. Όσοι τα γνωρίζουν μεν αλλά δεν έχουν ιδέα για τη βαθύτερη αιτία και για τις αρχικές αιτίες τους, βασανίζονται από τους ίδιους φόβους σαν να μην τα γνώριζαν, ίσως μάλιστα και από μεγαλύτερους, όταν η απορία που γεννιέται από την εμβάθυνση στις λεπτομέρειες δεν βρίσκει τη λύση της με την κατανόηση της βασικής οικονομίας του κόσμου. Και γι’ αυτό τον λόγο ανακαλύπτουμε πολλές αιτίες και των τροπών και των δύσεων και των ανατολών και των εκλείψεων και των άλλων των παρόμοιων, όπως συμβαίνει και στην εξέταση που κάναμε για τα επί μέρους.

Δεν πρέπει να νομίζουμε ότι η ερευνά μας θα παραλείψει να πάρει από αυτά όση ακρίβεια συντελεί στην αταραξία και την μακαριότητα. Πρέπει, λοιπόν, να εξετάζουμε προσεκτικά με πόσους τρόπους παράγεται στη γη ένα φαινόμενο, όταν ερευνούμε τις αιτίες των ουρανίων φαινομένων και όσων δεν γίνονται αντιληπτά από τις αισθήσεις και πρέπει να περιφρονούμε όσους δεν αναγνωρίζουν είτε ότι υπάρχει ή γίνεται με ένα μόνο τρόπο είτε ότι μπορεί να συμβεί με πολλούς, στην περίπτωση των πραγμάτων που μπορούμε να δούμε από μακριά, και ακόμη δεν γνωρίζουν κάτω από ποιες συνθήκες είναι αδύνατον να επιτύχουν ψυχική ηρεμία. Αν, λοιπόν, θεωρούμε πως ένα φαινόμενο μπορεί να συμβεί μ’ έναν τέτοιο τρόπο, και ότι στις συνθήκες υπό τις οποίες είναι εξίσου πιθανό να έχουμε ηρεμία, όταν διαπιστώσουμε ότι μπορεί να συμβεί με πολλούς τρόπους, θα ενοχληθούμε τόσο ως να γνωρίζαμε ότι συμβαίνει μ’ έναν τέτοιο (συγκεκριμένο) τρόπο. Πάνω από όλα γενικά εκείνο που πρέπει να κατανοούμε είναι ότι η βασική ταραχή στις ανθρώπινες ψυχές προέρχεται κατά πρώτο λόγο από το να παίρνει κανείς τα ουράνια σώματα σαν μακάρια και άφθαρτα, ενώ από την άλλη μεριά τους αποδίδει βουλήσεις, δράσεις και αιτιότητες, πράγματα ασυμβίβαστα με τις ανωτέρω δοξασίες. Και ακόμη κατά δεύτερο λόγο η ίδια ταραχή γεννιέται από το να περιμένει κανείς διαρκώς ή να υποψιάζεται ένα αιώνιο βάσανο σύμφωνα με τους μύθους ή από το να φοβάται την κατάσταση αναισθησίας που προκαλείται από το να είναι κανείς πεθαμένος. Όπως ακριβώς συνέβαινε κατά τη γνώμη τους, αλλά και στο να μη θεωρούν ότι παθαίνουν αυτοί αλλά από κάποια παράλογη πίστη. Επομένως, επειδή δεν μπορούν να καθορίσουν πού είναι το φοβερό δέχονται ίση ή και μεγαλύτερη ταραχή, επειδή ακριβώς αυτά πιστεύουν.

Η αταραξία όμως (η γαλήνη της ψυχής) είναι η λύτρωση από όλες αυτές τις ταραχές και η διατήρηση στη μνήμη των υψηλότερων και σπουδαιότερων αληθειών.

Γι’ αυτό θα πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά τα παρόντα συναισθήματα τόσον εκείνα του ανθρώπου γενικά όσο και τα ατομικά καθώς και όλη την ενάργεια που μας δίδεται από καθένα από τα κριτήρια της αληθείας. Γιατί αν μελετήσουμε προσεκτικά όλα αυτά, θα εξιχνιάσουμε την αιτία τους και θα απομακρύνουμε την πηγή της ταραχής και του φόβου ερμηνεύοντας σωστά τα ουράνια φαινόμενα και όλα τα άλλα πράγματα που από καιρούς σε καιρούς μας συμβαίνουν και φοβίζουν στον ύψιστο βαθμό τους άλλους ανθρώπους.

Αυτά για χάρη σου λοιπόν, Ηρόδοτε, είναι εν συντομία οι βασικές περί φύσεως απόψεις. Αν αυτές συγκρατηθούν με ακρίβεια και εντυπωθούν, είμαι βέβαιος πως αυτός ο άνθρωπος θα είναι ασύγκριτα καλύτερα εξοπλισμένος από τους άλλους έστω και αν δεν προχωρήσει στη λεπτομερειακή εξακρίβωση τους. Γιατί, βέβαια και μόνος του θα ξεκαθαρίσει πολλά λεπτομερειακά σημεία που επεξεργάστηκα στην πλήρη έκθεση μου και η ίδια η επιτομή απομνημονευόμενη συνεχώς θα τον βοηθεί. Γιατί είναι τέτοια ώστε και εκείνοι που ήδη αρκετά ή τέλεια εξακριβώνουν τις λεπτομέρειες να μπορούν, αναλύοντας τις γνώσεις τους από τις τέτοιες στοιχειώδεις αντιλήψεις, καλύτερα να διεξάγουν τις έρευνες τους στη φυσική επιστήμη σαν σύνολο. Αλλά και εκείνοι που δεν είναι καθόλου μελετητές θα μπορούν σταθερά και γρήγορα να διεξέρχονται τις κυριότερες διδασκαλίες προς επίτευξη της ψυχικής τους γαλήνης.

1 Comment

  1. ΑΝΤΙΟΧΟΣ said,

    Ενδιαφέρον κείμενο, αν καί η αταραξία, για πολλούς λόγους είναι ανέφικτη στην εποχή μας.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: