Claude Elwood Shannon 1916-2001

November 14, 2010 at 2:41 pm (1, ΔΙΑΦΟΡΑ, ΡΗΤΑ)

I visualize a time when we will be to robots what dogs are to humans. And I am rooting for the machines.

Omni Magazine 1987

Οραματίζομαι την εποχή που θα είμαστε για τα ρομπότ αυτό που είναι τα σκυλιά για τους ανθρώπους, και τάσσομαι υπέρ των μηχανών.


Permalink Leave a Comment

15 Οκτωβρίου 1844 γέννηση Φρειδερίκου Νίτσε

October 15, 2010 at 12:29 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ)


Permalink Leave a Comment

Ancient Greeks spotted Halley’s comet

September 12, 2010 at 7:42 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ) ()

A CELESTIAL event in the 5th century BC could be the earliest documented sighting of Halley’s comet – and it marked a turning point in the history of astronomy.

According to ancient authors, from Aristotle onwards, a meteorite the size of a “wagonload” crashed into northern Greece sometime between 466 and 468 BC. The impact shocked the local population and the rock became a tourist attraction for 500 years.

The accounts describe a comet in the sky when the meteorite fell. This has received little attention, but the timing corresponds to an expected pass of Halley’s comet, which is visible from Earth every 75 years or so.

Philosopher Daniel Graham and astronomer Eric Hintz of Brigham Young University in Provo, Utah, modelled the path that Halley’s comet would have taken, and compared this with ancient descriptions of the comet (Journal of Cosmology, vol 9, p 3030). For example, the comet was said to be visible for 75 days, accompanied by winds and shooting stars, and in the western sky when the meteorite fell.

The researchers show that Halley’s comet would have been visible for a maximum of 82 days between 4 June and 25 August 466 BC. From 18 July onwards, a time of year characterised in this region by strong winds, it was in the western sky. At around this time, the Earth was moving under the comet’s tail, so its debris field would have made shooting stars.

None of this proves the comet’s identity, but Graham says such major comet sightings are rare, so Halley must be a “strong contender”. Previously, the earliest known sighting of Halley was made by Chinese astronomers in 240 BC. If Graham and Hintz are correct, the Greeks saw it three orbits and more than two centuries earlier.

The researchers’ analysis reveals this moment to be a crucial turning point in the history of astronomy. Plutarch wrote in the 1st century AD that a young astronomer called Anaxagoras predicted the meteorite’s fall to Earth, which has puzzled historians because such events are essentially random occurrences.

After studying what was said about Anaxagoras, Graham concludes that he should be recognised as “the star of early Greek astronomy”. Rather than predicting a particular meteorite, he reckons Anaxagoras made a general statement that rocks might fall from the sky.

At this time, says Graham, everyone thought that celestial bodies such as the moon and planets were fiery, lighter-than-air objects. But after observing a solar eclipse in 478 BC, Anaxagoras concluded that they were heavy, rocky lumps, held aloft by a centrifugal force. This implied that solar eclipses occurred when the moon blocked the light from the sun. It also meant that if knocked from position, such a rock might crash to Earth.

“When the meteorite fell, no one could deny it,” says Graham. “The headline was ‘Anaxagoras was right’.”

Did Halley’s comet play a role? It is always possible that the comet might have nudged a near-Earth asteroid from its course and sent it hurtling towards northern Greece. From that point on, the idea of rocks in the sky was accepted, and the Greeks had a new understanding of the cosmos.

Permalink Leave a Comment

Σέξπιρ και crisis I

August 15, 2010 at 3:59 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ) ()


…….όταν φόρα θα μετράνε τα λεφτά οι καταχραστές

και θα χτίζουν οι ρουφιάνοι κι οι πουτάνες εκκλησιές,

τότε στο βασίλειο της Αλβιόνας

θα γενεί μεγάλος κυκεώνας.

Permalink Leave a Comment


August 11, 2010 at 6:19 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ, ΡΗΤΑ)




Όταν ο Βασιλιάς Άγης μετά από πολλά χρόνια γύρισε από μια εκστρατεία – είχε νικήσει μάλιστα τους Αθηναίους- και θέλησε να δειπνήσει κοντά στη γυναίκα του μια μέρα και ζήτησε να του στείλουν τις μερίδες του φαγητού του στο σπίτι, οι πολέμαρχοι δεν τις έστειλαν. Την επόμενη μέρα αναφέρθηκε αυτό στους εφόρους και του επιβλήθηκε από αυτούς πρόστιμο.

Permalink Leave a Comment

αυτοκράτορας Τιβέριος και crisis

June 24, 2010 at 7:23 am (ΔΙΑΦΟΡΑ) ()

Ως γνωστόν όταν ανατράπηκε ο Νέρωνας ανέλαβε αυτοκράτορας ο ηλικιωμένος στρατηγός Γάλβας. Για τον Γάλβα υπάρχει μια ιστορία ότι όταν ήτανε μικρός και επισκέφθηκε τον αυτοκράτορα Τιβέριο κάποιος υπασπιστής του Τιβέριου του είπε στο αυτί, ότι υπήρχε προφητεία για τον μικρό Γάλβα  ότι θα γίνει αυτοκράτορας αλλά σε μεγάλη ηλικία.Τι απάντησε ο Τιβέριος στον υπασπιστή: “εντάξει, ας μην τον σκοτώσουμε ακόμα”.Μεγάλο κάθαρμα ο Τιβέριος θα σκεφτεί κάποιος.

Υπάρχει και μια άλλη ιστορία και για τον μεγάλο αδελφό του Γάλβα, ο οποίος αφού ξόδεψε το μερίδιο της περιουσίας του σε διασκεδάσεις και πολυτέλειες γύρισε στη Ρώμη απένταρος και καταχρεωμένος. Η μόνη του ελπίδα να ξελασπώσει ήτανε να αναλάβει κυβερνήτης σε επαρχία. Όταν όμως πήγε η λίστα των υποψηφίων κυβερνητών στον Τιβέριο για έγκριση και είδε μέσα τον όνομα του λαμόγιου, τον διέγραψε από την λίστα. Μη έχοντας άλλη ελπίδα ο αδελφός του Γάλβα αυτοκτόνησε.

Αν συγκρίνουμε τις δύο ιστορίες θα δούμε ότι δίνουν μια αμφιλεγόμενη εικόνα του αυτοκράτορα Τιβέριου. Αν επιπλέον λάβουμε υπόψη ότι όταν πέθανε ο Τιβέριος το κρατικό θησαυροφυλάκιο ήτανε γεμάτο αλλά και δούμε λίγα παραπάνω στοιχεία από τη βιογραφία του Τιβέριου, τελικά μάλλον ο Τιβέριος ήτανε γάτα που έπιανε το ποντίκι και όχι έτσι όπως τον παρουσιάζουν.

Ο Τιβέριος ήτανε επί δεκαετίες ο καλύτερος στρατηγός της Ρώμης. Υπηρέτησε πιστά τον Αύγουστο και χρησιμοποιήθηκε σε πυροσβεστικές εκστρατείες στα σύνορα. Κυριολέκτικα έλιωσε τις αρβύλες του πολεμώντας γερμανούς και άλλους βαρβάρους ενώ η σκληρή και συνετή διοίκηση του δυσαρέστησε πολλά λαμόγια και έθιξε πολλά συμφέροντα όπως του λαμόγιου αδελφού του Γάλβα. Επίσης ο Τιβέριος είχε ελληνική παιδεία και έγραψε και βιβλία και έζησε αρκετά χρόνια στη Ρόδο.

Άν έμεινε ο Τιβέριος στην ιστορία ως κάθαρμα είναι δίοτι δεν σώθηκε ούτε καμιά σωστή βιογραφία του, ούτε η αυτοβιογραφία του, ούτε τα εγχειρίδια στρατηγικής του, κανένα σύνολο με επίσημα διατάγματα του αλλά μόνο διηγήσεις τύπου Εσπρέσσο και κουτσομπολιά όπως αυτή με τον μικρό Γάλβα και άλλες τερατολογίες για το ότι έκανε παρτούζες στο Κάπρι στα γεράματα του (κάτι που κάνει σήμερα για πλάκα ο Μπερλουσκόνι).

Αλλά πάνω από όλα γιατί επί των ειρηνικών ημερών του αυτοκράτορα Τιβέριου σταυρώθηκε για εγκλήματα καθοσιώσεως ένας ασήμαντος μαραγκός σε μια ασήμαντη επαρχία της αυτοκρατορίας. Αυτό αρκούσε για να θεωρείται ο Τιβέριος διάολος και να περάσει η ύπαρξη του από την διακριτική ιστορική λογοκρισία ώστε να μην μείνει τίποτα θετικό όπως και με πολλούς άλλους.

Σε αυτές τις στιγμές της crisis λοιπόν ας σκεφτούμε πως εκπαιδευτήκαμε από την Αόρατη Αρχή της παιδείας μας, Πως μάθαμε την ιστορία. Ποιούς μάθαμε να εκτιμούμε στην ιστορία. Ποιων ξέρουμε την πραγματική ιστορία και ποιοί θα μπορούσαν να είναι παραδείγματα προς μίμηση αντί για αυτούς που μας έμαθαν.


Permalink Leave a Comment

Σαν Σήμερα: 28 Μαΐου 585 π.Χ: Ο Θαλής ο Μιλήσιος καταγράφει για πρώτη φορά στον κόσμο ηλιακή έκλειψη.

May 29, 2010 at 7:15 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ)

The birth of science

On May 28, 585 BC, a total eclipse of the sun was visible from the Ionian island of Miletus. What makes this particularly noteworthy is that Thales of Miletus predicted the event. Thales was the first thinker that we know of to propose that every observable event has a physical cause. He rejected supernatural causation and the role of the gods. It’s not clear exactly how he knew the eclipse would occur, but he explained it as a natural event, evidently on the basis of knowledge of the cycles of solar and lunar motion and eclipses. He apparently understood that the sun was darkened because the moon passed in front of it, not because the gods were upset or were trying to tell us something. This belief in natural causes and in our ability to discover them was the hallmark of his legacy. To quote from the article about Thales in The Internet Encyclopedia of Philosophy:

“Because he gave no role to mythical beings, Thales’s theories could be refuted. Arguments could be put forward in attempts to discredit them. Thales’s hypotheses were rational and scientific. Aristotle acknowledged Thales as the first philosopher, and criticized his hypotheses in a scientific manner.”

In short, Thales was the first to articulate what we would describe today as the scientific approach to knowledge. In last week’s What’s New, Robert Parks said that the eclipse marks the birth of science, and that seems as good a way to see it as any.

For me, the birth of science marks the beginning of a tremendous coming of age for our species. When you stop to think about it, it really is astonishing that we bipedal apes, with our inherent cognitive biases, limited life spans, and severely limited physical survival zone, have managed to learn so much about not only the things we see around us every day, but the distant past of our planet, the microscopic and quantum underpinnings of our world, and the far reaches of the universe.

This is why I’ve never really understood a recurring lament in the western world. The story goes that life was pretty good for us when we had a story of a god who created the world, damned us, and then redeemed us, a story that put us at the center of the narrative of all of history. We thought we had a purpose, because this god had given us one. We thought that if we did the will of this god here on earth, he would give us eternal life with all of our loved ones hereafter. We thought that however capricious he might seem to be, he loved us and was looking out for us, despite some severe testing from time to time (or, for many people, more or less constantly).

This cozy nursery story of a personal god and his plan for us was challenged by Copernicus’s suggestion that the sun did not go around the earth, and that in fact it was the other way around. Earth is not the center of the universe, but merely one of several planets circling the sun. Worse was to come: The sun wasn’t the center of the universe, but merely one of many stars in the galaxy, and not even a particularly prominent one at the center—not Rome or London or New York, but some dusty backwater in the provinces. The galaxy was one of many galaxies in the cosmos, none of them particularly favored with a central location. Furthermore, the earth was vastly older than the Biblical story taught. For many, the most serious blow is that all the evidence suggests that we, and all the other living beings on this planet, were not created ex nihilo by a deity, but were the result of a long, entirely natural process, what Carl Sagan described poetically as a matter of time and death.

The basic story line is that science has slowly ejected us from our place at the pinnacle of earthly creation, below only the angels and god, that it took away our belief in ourselves as having a special role and a unique meaning. However, I think this is totally backward. When Thales predicted that eclipse, we were still in our infancy in terms of coming to terms in a rational way with the physical reality in which we live. We were at the mercy of superstition and ignorance. Since then we’ve been like children leaving the illusory safety (and real bullies) of the playroom and becoming increasingly better acquainted with reality. The millennia since Thales have been a remarkable, if sometimes slow, journey. All those ejections from the center of the universe have actually been a series of amazing gains in our knowledge and abilities. We’re not being demoted; we’re growing up! It’s not been a continual story of loss and exile; we’re coming home! We’re learning the true nature of our surroundings and our true place in the big picture. Weeping over what we supposedly lost is like mourning over losing the helplessness and ignorance of childhood.

The world is not lonely and empty without the supernatural. It’s still filled with all of our fellow humans (some of the ones who are not here any more have even left their thoughts behind for us to share), not to mention our rich connections with the natural world. The world is not devoid of meaning; we can decide what it means. Many are choosing systems of meaning that are free from concepts of sin, divine retribution, and inherent guilt; once you realize that we are, to some extent, creating our own viewpoint, why not create a positive one? The emotional connections we form with family and friends can be strong and enduring even in the total absence of the supernatural; I think they offer all the comfort possible or needed in an imperfect world. There is not a shred of evidence for life after death, save the brief immortality of living on in the hearts and minds of those with whom we have shared ourselves. That’s enough, in my opinion.

If you yearn for connection to something bigger and more permanent than yourself, at least two compelling possibilities are available. First, human exploration and the expansion of knowledge are an enduring intergenerational saga that rivals any other story ever told for drama, satisfaction, heroism, struggle, adversity, and triumph. Second, the natural world was here long before we appeared and something of it will go on long after the last of us is not even a memory. Like it or not, we’re a part of it, and we can turn the story of our planet’s ecosystems toward tragedy or toward fulfillment. Either or both of these grand narratives offer enough meaning to fill many lifetimes.

Furthermore, the story of our species, our planet, our universe, is fascinating. It’s not always comforting or comfortable, but it’s the bedrock physical reality on which we live. We need to know how it works in order to know how to live well within its limits and understand all of its possibilities. Not only that, though: it’s beautiful! From fragments of ancient bone, we can slowly trace our lineage. From photons shed long ago by distant stars and galaxies, we can puzzle out the story of the universe. We can sit on a mountain at 7000 feet and see the fossils of marine animals, or walk along an Indiana creek and see the fossilized crinoids, and understand a former world very different from the one we know. We can examine DNA and begin to understand the deepest biochemical roots of our nature and the evolutionary links in the tree of life. Scientific knowledge is not just a source of power; it’s a source of wonder.

So, happy birthday, Science! I offer best wishes and great respect to all who have used careful observation, dispassionate analysis, and reasoned argument to advance our knowledge.

Permalink Leave a Comment


March 9, 2010 at 5:17 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ) ()

Θα γίνει τώρα τούτο, κ’ έπειτα εκείνο

και πιο αργά, σε μια ή δυό χρονιές (ως κρίνω),

τέτοιες θα είν’ η πράξεις, τέτοιοι θαν’ οι τρόποι.

Δεν θα φροντίσουμε για μακρυνό κατόπι.

Για το καλλίτερον ημείς θα προσπαθούμε.

Και όσο προσπαθούμε, τόσο θα χαλνούμε,

θα μπλέκουμε τα πράγματα, ως να βρεθούμε

σε άκρα σύγχυσι. Και τότε θα σταθούμε.

Θα ήν’ η ώρα οι θεοί να εργασθούνε.

Έρχονται πάντοτ’ οι θεοί. Θα καταιβούνε

από τες μηχανές των, και τους μέν θα σώσουν,

τους δε βίαια, ξαφνικά θα τους σηκώσουν

από την μέση. και σαν φέρουνε μια τάξι

θα αποσυρθούν.- Κ’  έπειτα αυτός τούτο θα πράξη,

τούτο εκείνος. και με τον καιρόν οι άλλοι

τα ιδικά των. Και θα αρχίσουμε και πάλι.


Permalink Leave a Comment

My Heart is Von Neumann

December 8, 2009 at 9:52 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ) ()

Permalink Leave a Comment

Η δυναστεία των Ισαύρων και το έργο της

October 2, 2009 at 8:16 pm (ΔΙΑΦΟΡΑ) ()

Η αναστήλωση των εικόνων και η ιστορική υποκρισία

Tου Aντωνη Καρκαγιαννη

Το σημερινό σημείωμα επρόκειτο να δημοσιευθεί την προπερασμένη Κυριακή, τη λεγόμενη της Ορθοδοξίας. Λόγω δικών μου περισπασμών δεν δημοσιεύθηκε τότε και θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι πλέον ανεπίκαιρο. Αυτό συμβαίνει συχνά στις εφημερίδες. Κοπιάζεις για ένα άρθρο και είσαι ευχαριστημένος από την εργασία σου. Αν δεν το παραδώσεις έγκαιρα και δεν έχει το κατάλληλο μέγεθος, πηγαίνει ο κόπος σου χαμένος. Ο ένας, λοιπόν, λόγος που ανεπίκαιρα δημοσιεύεται σήμερα είναι για να μην πάει ο κόπος χαμένος.

Ο δεύτερος λόγος είναι πιο σημαντικός. Την Κυριακή της Ορθοδοξίας η Εκκλησία μνημονεύει και τιμάει την αναστήλωση των εικόνων από την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία, εκεί προς το τέλος του 8ου βυζαντινού αιώνα και έπειτα από 50 χρόνια εικονομαχίας και σφοδρών αντιπαραθέσεων. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος τελείται δοξολογία στον μητροπολιτικό ναό, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας και της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Με ιδιαίτερη λαμπρότητα γιορτάζεται το γεγονός στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, όπου και το κύριο πεδίο μάχης μεταξύ εικονομάχων και εικονολατρών.

Οι εορτασμοί αποβλέπουν φυσικά στη δόξα της Ορθοδοξίας, αλλά ταυτόχρονα παρακάμπτουν την ιστορία και κάτω από συμβατικές δοξασίες και τυπικότητες συγκαλύπτουν μια μεγάλη ιδεολογική μάχη και ίσως τη συγκλονιστικότερη περίοδο του βυζαντινού μεσαίωνα. Αυτό είναι που με έκανε ν’ ανοίξω πάλι βιβλία Ιστορίας, όχι για να ανακαλύψω κάτι άγνωστο, αλλά για να υπενθυμίσω γνωστά και καταχωνιασμένα γεγονότα.

Ας αρχίσουμε από την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία, η οποία αποκατέστησε τις εικόνες και η Εκκλησία τη μνημονεύει ως «ευσεβή». Στην πραγματικότητα υπήρξε αυτό που σήμερα αποκαλούμε «κουμάσι».

Καταγόταν πραγματικά από την Αθήνα και η οικογένειά της φαίνεται ότι ήταν πλούσια και ισχυρή, αλλά οι πληροφορίες που υπάρχουν γι’ αυτήν είναι ελάχιστες. Αγνωστο πώς και γιατί ο αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος Ε΄ (741 – 775), που οι εχθροί του, παπάδες και καλόγεροι, του κόλλησαν το παρατσούκλι Κοπρώνυμος, δεύτερος Ισαυρος στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης μετά τον Λέοντα Γ΄, διάλεξε την άγνωστη Ειρήνη από την Αθήνα και την πάντρεψε με τον γιο του, τον κατόπιν μοιραίο αυτοκράτορα Λέοντα Δ΄ (775 – 780).

Από την Ειρήνη δεν έλειπαν τα προσόντα και το κυριότερο, ήξερε να τα κρύβει και να τα φανερώνει ή να τα εξαπολύει ανάλογα με τις περιστάσεις, τις επιδιώξεις και τις φιλοδοξίες της. Ηταν ωραιοτάτη και αυτό πάντοτε αποτελούσε το «ένα το κρατούμενο». Ηταν ευφυής, θρησκόληπτη και όταν ήθελε συμμαζεμένη και φρόνιμη, άλλοτε πάλι εκρηκτική και αχαλίνωτη. Είχε ισχυρή θέληση και αποφασιστικότητα, συνωμοτική πανουργία, παγερή αναλγησία και απεριόριστη απληστία και τέλος, ήξερε να επιλέγει συνεργάτες με τις ίδιες αρετές και τα ίδια ελαττώματα.

Οι δύο πρώτοι Ισαυροι, ο Λέων Γ΄ και ο Κωνσταντίνος Ε΄ θεωρούνται από τους σημαντικότερους αυτοκράτορες του Βυζαντίου. Καλοί και γενναίοι στρατηγοί αντιμετώπισαν τους εισβολείς τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση. Η μεταρρυθμιστική τους νομοθεσία θεωρείται η σημαντικότερη μετά τον Ιουστινιανό, ιδιαίτερα στο οικογενειακό και κληρονομικό δίκαιο. Αυτό που από τους εχθρούς των δύο αυτοκρατόρων ονομάσθηκε εικονομαχία, ήταν στην ουσία της μια βαθιά θρησκευτική μεταρρύθμιση που απέβλεπε να εκσυγχρονίσει το κράτος και την κοινωνία και να το απαλλάξει από την κηδεμονία των παπάδων, των καλογέρων και των δεισιδαιμονιών, από τα «θαύματα» των εικόνων και των «ιερών λειψάνων» και από την αγυρτεία των καλογέρων. Τα όσα διαδραματίσθηκαν στις μέρες μας στη Μονή Βατοπεδίου αποτελούν ασθενές κατάλοιπο του δαιμονικού μείγματος δεισιδαιμονίας, αγυρτείας και απληστίας που κυριαρχούσε την εποχή εκείνη στο Βυζάντιο.

Ωστόσο, η θρησκευτική μεταρρύθμιση, που τελικά επικεντρώθηκε στο ζήτημα των εικόνων, ήταν μέρος μόνο της γενικότερης μεταρρυθμιστικής προσπάθειας. Ο σώφρων και μετριοπαθής και άξιος στρατηγός Λέων Γ΄ θεωρούσε δευτερεύον το ζήτημα των εικόνων και πολλές φορές αναρωτήθηκε αν άξιζε τον κόπο να θυσιάσει, λόγω των λαϊκών αντιδράσεων, τη γενικότερη μεταρρύθμιση. Στην αρχή δεν κατάργησε τις εικόνες αλλά όρισε την ανάρτησή τους σε υψηλότερο σημείο των ναών, όπου δεν θα έφταναν οι θωπείες και οι ασπασμοί των πιστών. Ο γιος και διάδοχός του Κωνσταντίνος Ε΄ υπήρξε πιο ορμητικός και αποφασιστικός. Κατάργησε τις εικόνες, έκλεισε μοναστήρια και εκκλησίες και εξαπέλυσε διωγμούς κατά των θρησκόληπτων μοναχών.

Πολλοί βρίσκουν κοινά σημεία και συγγένειες ανάμεσα σε αυτή την πρώτη θρησκευτική μεταρρύθμιση τον 8ο βυζαντινό αιώνα και στην κατά αρκετούς αιώνες μεταγενέστερη μεταρρύθμιση του Λούθηρου στη Δύση. Αποκαλούν τον Λέοντα Γ΄ «εστεμμένο Λούθηρο». Ωστόσο και οι χώρες ήταν διαφορετικές και κυρίως οι εποχές.

Θα μπορούσαμε, όμως, να αναγνωρίσουμε ένα τουλάχιστον κοινό σημείο μεταξύ των δύο μεταρρυθμίσεων. Την ανάγκη για ουσιαστική θρησκευτική πίστη και την αναζήτηση του Χριστιανισμού, όχι στη λατρευτική τυπολογία, αλλά στην ουσία του Μυστηρίου και της Διδασκαλίας. Ο,τι ήταν για τον Λούθηρο η μετάφραση της Αγίας Γραφής στα γερμανικά, ώστε να την καταλαβαίνει ο λαός, ήταν ίσως για τον Λέοντα Γ΄ η ανάρτηση των εικόνων σε υψηλότερο σημείο και η κατάργηση της λατρείας τους.

Πιθανολογείται ότι ο Λέων Γ΄ εμ-πνεύσθηκε τη θρησκευτική μεταρρύθμιση από την ασιατική αίρεση των Παυλικιανών, η οποία πραγματικά είχε καταργήσει όλους τους λατρευτικούς τύπους και όλη την εξουσιαστική ιεραρχία του κλήρου. Δεν είναι της ώρας να εκθέσουμε τα σχετικά στοιχεία για τη σχέση των Ισαύρων με την αίρεση των Παυλικιανών.

Περισσότερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι υπέρ της μεταρρύθμισης τάχθηκε η ανώτερη τάξη, κυρίως της Κωνσταντινούπολης και των ασιατικών περιοχών. Καθώς και μεγάλο μέρος του ανώτερου κλήρου. Αντιθέτως, ο λαός, οι κατώτερες τάξεις, όλες οι γυναίκες, σύζυγοι, κόρες και αδελφές φανατικών εικονομάχων, και οι δυτικές επαρχίες της Ελλάδας, εκεί όπου εκτυφλωτικά έλαμψε η ειδωλολατρεία και ο αρχαίος πολιτισμός, έμειναν πιστοί στη λατρεία των εικόνων και στη λατρευτική τυπολογία. Πολλοί βλέπουν κατάλοιπα ειδωλολατρείας στην ανάγκη να έχει μορφή και να ανάγεται σε ανθρώπινες εμπειρίες η αποκάλυψη του θεού. Είναι ένα πρόβλημα.

Σε μια τέτοια θύελλα βρέθηκε η Ειρήνη η Αθηναία. Οσο ζούσε ο πεθερός της, ο δυναμικός Κωνσταντίνος Ε΄, έκρυβε τις πεποιθήσεις της. Οταν πέθανε το 775 και έμεινε στον θρόνο ο σύζυγός της, ο μάλλον άβουλος και ανίκανος Λέων Δ΄, έβαλε σε εφαρμογή τα σχέδιά της για την αναστήλωση των εικόνων και την επαναφορά των παπάδων και καλογέρων στην εξουσία. Ωσπου μια μέρα, περιέργως και αιφνιδίως πέθανε ο σύζυγός της Λέων Δ΄. Με κομψό τρόπο μερικοί ιστορικοί σημειώνουν ότι βοήθησε και η ίδια για να πεθάνει. Στην πραγματικότητα τον δολοφόνησε. Αργότερα, όταν νόμισε ότι εμπόδιο στα σχέδιά της ήταν ο γιος της και αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Στ΄ ή αμφισβητούσε την εξουσία της, τον ετύφλωσε σε ηλικία 25 ετών και αργότερα τον δολοφόνησε. Προκάλεσε θύελλα στο κράτος και το τέλος τής δυναστείας των Ισαύρων. Το 787 συνεκάλεσε στη Νίκαια πειθήνια οικουμενική σύνοδο, η οποία αναστήλωσε τις εικόνες. Αυτό το γεγονός, παραβλέποντας και αποσιωπώντας όλα τα άλλα, τιμάει η Εκκλησία (μας) την Κυριακή της Ορθοδοξίας…

Η Ειρήνη πέθανε το 803 εξόριστη στη Λέσβο…

Η δυναστεία των Ισαύρων και το έργο της

Δεν είναι βέβαιο ότι ο Λέων Γ΄, ιδρυτής της δυναστείας, καταγόταν από την Ισαυρία. Θεωρείται πιθανό ότι ονομάσθηκε Ισαυρος από τους εχθρούς του, όπως ο γιος και διάδοχός του Κωνσταντίνος Ε΄ ονομάσθηκε Κοπρώνυμος. Η Ισαυρία ήταν ορεινή περιοχή της Μικράς Ασίας, με λαό πρωτόγονο, ατίθασο και επιθετικό. Επιδιδόταν σε επιδρομές, αρπαγές και ληστείες και η λέξη «ίσαυρος» ήταν συνώνυμη του άρπαγα και του ληστή και είναι πιθανό οι παπάδες και οι καλόγεροι (στρατιές ολόκληρες εκείνη την εποχή) να ονόμασαν έτσι τον Λέοντα Γ΄ για να τον συνδέσουν με φρικτά ελαττώματα και να τον συκοφαντήσουν. Με αυτό το προσωνύμιο έμεινε στην ιστορία, αλλά και με τη φήμη συνετού και γενναίου μονάρχη που πολέμησε αποφασιστικά τους εχθρούς και επιδρομείς και άφησε πίσω του πλούσιο νομοθετικό και μεταρρυθμιστικό έργο.

Η εικονομαχία ήταν μια μεγάλη ιδεολογική μάχη που κράτησε παραπάνω από έναν αιώνα και απέβλεπε να αποκαθάρει τη θρησκευτική πίστη από τη λατρευτική τυπολογία και να αλλάξει το κράτος και την κοινωνία. Πολλοί ιστορικοί γράφουν ότι οι Ισαυροι κατάργησαν τη δουλοπαροικία. Είναι ίσως υπερβολή. Προσπάθησαν όμως να κάνουν ανθρωπινότερες τις σχέσεις στον γεωργικό τομέα που τότε ήταν ο κύριος τομέας παραγωγής υλικών αγαθών. Το ίδιο ενίσχυσαν τη νομική θέση της γυναίκας μέσα στην οικογένεια.

Η φορά των γεγονότων και η λογική της αντιπαράθεσης οδήγησαν τους Ισαυρους να δώσουν την κύρια μάχη στο ζήτημα των εικόνων. Και να τη χάσουν, να ηττηθούν. Η εικονομαχία ήταν ένα μεταρρυθμιστικό κίνημα των ανωτέρων τάξεων της κοινωνίας και της διοίκησης, του κράτους και της Εκκλησίας. Ο 20ός αιώνας μάς συνήθισε να προσέχουμε τις κινήσεις των λαϊκών μαζών και συχνά να παραβλέπουμε τις κινήσεις των «ελίτ». Φαίνεται όμως ότι η ιστορία είναι γεμάτη από πρωτοβουλίες των «ελίτ» που διοχετεύονται στις λαϊκές μάζες. Η εικονομαχία δεν διοχετεύθηκε ποτέ στις λαϊκές μάζες, οι οποίες παρέμειναν πιστές στις θρησκευτικές παραδόσεις και στη λατρεία των εικόνων.

Η εικονομαχία συνάντησε τη σθεναρή και μανιασμένη εχθρότητα του Πάπα και των άλλων πατριαρχείων, της Αλεξανδρείας, των Ιεροσολύμων και της Αντιοχείας. Σε σχέση με τη Ρώμη υπήρξε κατά κάποιο τρόπο ο πρόδρομος του μετέπειτα Σχίσματος. Οι Ισαυροι βρήκαν την ευκαιρία να αποσπάσουν από τη δικαιοδοσία του Πάπα τις δυτικές επαρχίες, κυρίως την Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου.

Οι εικόνες και η λατρεία τους ικανοποιούσαν δύο ανάγκες του αναλφάβητου λαού: Την προσδοκία του «θαύματος» και της σωτηρίας και την ανάγκη να γνωρίσουν μέσω της εικόνας και της παράστασης τα περιστατικά και τους ήρωες της Αγίας Γραφής και κυρίως της Καινής Διαθήκης. Ανεξάρτητα από τη δαιμονική δραστηριότητα της Ειρήνης της Αθηναίας, είναι αυτές οι ανάγκες που κράτησαν έως σήμερα τη λατρεία των εικόνων αλλά και τη «διαπλοκή» γύρω από αυτές της δεισιδαιμονίας, της αγυρτίας και της απληστίας.

Permalink 2 Comments

Next page »